Manisa’nın Salihli ilçesindeki Sardes Antik Kenti’nde yürütülen arkeolojik kazılarda yaklaşık 2.500 yıllık anıtsal bir mermer heykel ortaya çıkarıldı. Genç bir erkeği tasvir eden 2,2 metre yüksekliğindeki eser, MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına tarihlendiriliyor.
İki büyük parça halinde bulunan heykelin ayakları ile bazı küçük parçaları eksik olsa da yüzü ve giysi ayrıntıları dikkat çekici ölçüde korunmuş durumda. İlk incelemeler, eserin MÖ 470 ile 450 yılları arasında yapılmış olabileceğini gösteriyor.
Heykel Roma Caddesinde Kaldırım Taşı Olarak Kullanılmış
Heykelin günümüze bu kadar iyi ulaşmasının arkasında sıra dışı bir hikaye bulunuyor. Eser, Roma döneminde Sardes’in girişindeki sütunlu caddenin döşemesinde devşirme yapı malzemesi olarak kullanılmış.
Arkeologlar heykelin iki büyük parçasının yüzü aşağıya gelecek şekilde yol döşemesine yerleştirildiğini belirledi. Bu kullanım biçimi, özellikle yüz hatlarının ve ön yüzündeki ayrıntıların yüzyıllar boyunca aşınmadan korunmasına katkı sağladı.
Harvard-Cornell Sardes Arkeolojik Araştırma ekibi heykeli, Roma dönemine ait büyük sütunlu cadde üzerinde yürütülen çalışmalar sırasında tespit etti. Buluntunun çevresi konservatörler tarafından aşamalı olarak temizlendikten sonra parçalar güvenli biçimde kaldırıldı.
2,2 Metrelik Heykel Genç Bir Erkeği Tasvir Ediyor
Mevcut yüksekliği 2,2 metre olan heykel, insan boyutlarını aşan anıtsal ölçüleriyle döneminin nadir örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor. Figür dik bir duruşa, uzun saçlara ve ayrıntılı biçimde işlenmiş giysilere sahip.
Heykelin genel duruşu ve saç biçimi MÖ 6. yüzyılın daha eski heykel geleneğini hatırlatırken yüz, eller ve anatomik ayrıntılar eserin MÖ 5. yüzyılın ilk yarısında yapıldığına işaret ediyor.
Bu özellikler, heykeli yalnız boyutuyla değil farklı dönemlerin sanat anlayışlarını aynı eserde bir araya getirmesi bakımından da dikkat çekici hale getiriyor.
Giysilerinde Lidya Kültürünün İzleri Görülüyor
Heykel üzerindeki giysi ayrıntıları araştırmacıların özellikle üzerinde durduğu bölümler arasında yer alıyor. Genç erkeğin üzerinde kalın bir himation, daha ince bir chiton ve bunların altında yatay kıvrımlarla işlenmiş farklı bir giysi bulunuyor.
Benzer dönemlere ait Anadolu ve Yunanistan heykellerinde çok az karşılığı bulunan bu giysi düzeninin, Sardes’in yerel gelenekleri ve Lidya kültürüyle bağlantılı olduğu düşünülüyor.
Heykelin yapıldığı dönemde Sardes artık bağımsız Lidya Krallığı’nın başkenti değildi. Kent, Ahameniş Pers İmparatorluğu yönetiminde önemli bir idari merkez konumundaydı. Buna rağmen heykelde Lidya geçmişine ait görsel ve kültürel unsurların devam ettiği görülüyor.
Elindeki Meyve Bir Adak Olabilir
Heykelin sağ elinde bir meyve tuttuğu görülüyor. Araştırmacılar bunun muhtemelen bir ayva olduğunu ve bir tanrı ya da tanrıçaya sunulmak üzere taşınan bir adakla ilişkili olabileceğini değerlendiriyor.
Ancak heykelin kimi temsil ettiği ve ilk olarak Sardes’in hangi bölümünde bulunduğu henüz kesin olarak bilinmiyor. Bu nedenle eserin bir yöneticiye, seçkin bir kentliye veya dini amaçla tasvir edilmiş başka bir kişiye ait olduğuna ilişkin değerlendirmeler şimdilik olasılık düzeyinde.
Heykelin özgün konumu ve işlevinin belirlenmesi, Sardes’in MÖ 5. yüzyıldaki toplumsal ve dini yaşamının daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir.
Boya İzleri Bilimsel Yöntemlerle Araştırılacak
Antik dönem mermer heykellerinin bugün görülen çıplak taş görünümünün aksine çoğunlukla boyalı olduğu biliniyor. Sardes’te bulunan heykelin yüzeyi de bu nedenle ayrıntılı bilimsel incelemeye alınacak.
Konservasyon ekibi, yüzeyde günümüze ulaşmış olabilecek pigmentlerin zarar görmemesi için temizleme çalışmalarını kontrollü biçimde sürdürüyor. Heykelin üzerinde ve çevresindeki toprakta olası boya kalıntıları araştırılacak.
Temizlik, bilimsel inceleme ve restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından heykelin Manisa Müzesi’nde ziyaretçilerle buluşturulması planlanıyor.
Keşif Sardes’in Lidya Dönemine Yeni Bir Pencere Açıyor
Sardes, Demir Çağı’nın en önemli Anadolu kentlerinden biri ve Lidya Krallığı’nın başkentiydi. Kent; Anadolu, Ege ve Yakın Doğu dünyalarının kesiştiği konumu sayesinde farklı kültürler arasında önemli bir bağlantı noktası haline geldi.
Yeni bulunan heykelin önemi de bu kültürel ortamla yakından ilişkili. Eserde erken dönem heykel geleneği, dönemin Ege sanatındaki gelişmeleri ve Lidya’ya özgü giysi unsurlarının aynı anda görülmesi, Sardes’te yaşayan seçkin kesimin kimliği ve kültürel tercihleri hakkında yeni bilgiler sunabilir.
Bu büyüklükte ve bu kadar iyi korunmuş MÖ 5. yüzyıl heykellerine Akdeniz coğrafyasında seyrek rastlanması da buluntunun arkeolojik önemini artırıyor.
Sardes 2025’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne Girdi
Sardes Antik Kenti, yakınındaki Bin Tepe Lidya Tümülüsleri ile birlikte 2025 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedildi. Alan, Lidya uygarlığının kent yaşamı, mimarisi, dini gelenekleri ve mezar kültürüne ilişkin olağanüstü izleri nedeniyle kültürel miras olarak kabul edildi.
Sardes aynı zamanda erken sikke üretiminin geliştiği merkezlerden biri olarak dünya ekonomi tarihinde özel bir yere sahip. Bin Tepe’de bulunan büyük tümülüsler ise Lidya seçkinlerinin mezar geleneğinin en dikkat çekici örnekleri arasında bulunuyor.
Yaklaşık 2.500 yıllık anıtsal heykelin ortaya çıkarılması, Dünya Mirası alanında devam eden araştırmaların Sardes ve Lidya uygarlığı hakkında hala yeni bilgiler sağlayabileceğini gösteren son önemli buluntulardan biri oldu.
Bir yanıt yazın