Aachen Katedrali, Almanya’nın Aachen kentinde bulunan bir Katolik kilisesi ve Aachen Piskoposluğu’nun katedralidir. Avrupa’nın en eski katedral yapılarından biri olup, 814 yılında oraya gömülen İmparator Charlemagne’nin Aachen Sarayı’nın kraliyet şapeli olarak inşa edilmiştir.

Sekizgen bazilikası ve kubbesiyle bu palatin şapelinin inşası, İmparator Şarlman döneminde yaklaşık 790-800 yıllarında başladı. Başlangıçta Kutsal Roma İmparatorluğu’nun Doğu kesimindeki kiliselerden esinlenerek yapılmıştı ve Orta Çağ’da görkemli bir şekilde genişletilmişti. Batı Almanya’da bulunan Aachen Katedrali’nin çekirdeğini oluşturan, İmparator Şarlman’ın kendi Palatine Şapeli’dir. Şapelin 793 ile 813 yılları arasında inşa edilmesi, Batı’nın birleşmesini ve Şarlman’ın himayesinde manevi ve politik canlanmasını sembolize eder. Başlangıçta Kutsal Roma İmparatorluğu’nun doğu kesimindeki kiliselerden esinlenen sekizgen çekirdek, Orta Çağ’da görkemli bir şekilde genişletilmiştir. 814 yılında Şarlman buraya gömülmüştür.

Şarlman, birinci yüzyıldan beri bir spa hizmeti veren Frank kraliyet arazisi Aachen’ı en sevdiği mesken yaptı. İmparatorluk Sarayı bölgesinin ana binaları Taç Giyme Salonu (aula regia – bugünün Belediye Binası’nda yer alır) ve Saray Şapeli – şimdiki Aachen Katedrali idi. Palatine Şapeli, bir koridor ve üstünde tribünlerle çevrili ve bir kubbeyle örtülü sekizgen bir zemin planına dayanmaktadır. İmparator sunağa bakan galeride oturuyordu; Karolenj taş tahtı, Orta Çağ’dan 1531’e kadar Alman Ulusu’nun Kutsal Roma İmparatorluğu krallarının taç giyme koltuğuydu. Şapelin kendisi, ayırt edici yapısıyla daha sonraki eklemelerden kolayca tanınabilir. Batı tarafındaki bir atriyum ve bir revak imparatorluk dairelerine açılıyordu. Gotik koro ve Orta Çağ boyunca eklenen bir dizi şapel, katedralin karakteristik özelliklerini oluşturan bileşik özellik dizisini oluşturdu.

İç mekan alt katta sekiz geniş sütun üzerine oturtulmuş yuvarlak kemerlerle, üst katta ise sekiz Karolenj bronz kapısı olan bir galeriyle vurgulanmıştır. Yüksek kubbe, tamburun üzerindeki sekiz açık kemerli pencereden ışık toplar; başlangıçta tamamen, mor cübbeli ve Kıyamet Yaşlıları tarafından çevrelenmiş Tahtta İsa’yı tasvir eden büyük bir mozaikle kaplıydı. Günümüzdeki mozaik 1880/1881 yılına dayanmaktadır. Şapelin iç kısmı, Charlemagne’nin muhtemelen Roma ve Ravenna’dan getirilmesini emrettiği antika sütunlarla süslenmiştir. Daha sonraki eklemelere rağmen, Palatine Şapeli homojen bir çekirdek oluşturmaktadır.

Aachen’daki Katedral Hazinesi, Kuzey Avrupa’nın en önemli kilise hazinelerinden biri olarak kabul edilir; envanterdeki en önemli parçalar arasında, altından yapılmış ve değerli taşlarla kakılmış Lothar Haçı (yaklaşık MS 1000), işlemeli incilerle kaplı koyu mavi kadife şasuble, gümüş ve altından yapılmış Şarlman’ın bir emanet büstü ve bir zamanlar Şarlman’ın bedeninin bulunduğu, Proserpine’nin Kaçırılması kabartmasıyla süslenmiş mermer bir lahit yer alır.

1248’de başlayan bu Gotik şaheserin inşası birkaç aşamada gerçekleşti ve 1880’e kadar tamamlanamadı. 632 yıl boyunca, ardışık inşaatçılar aynı inançtan ve orijinal planlara mutlak sadakat ruhundan ilham aldılar. Olağanüstü içsel değerinin ve içerdiği sanatsal şaheserlerin yanı sıra, Hristiyanlığın Katolik mezhebi için açılmış bir ibadethane olan Köln Katedrali Avrupa Hristiyanlığının kalıcı gücüne tanıklık ediyor. Başka hiçbir Katedral bu kadar mükemmel tasarlanmamıştır, tüm bölümlerinde bu kadar tekdüze ve tavizsiz bir şekilde yürütülmemiştir. 1248 yılında yapımına başlanan katedralin yapımı 632 yıl sürmüş ve 1880 yılında hizmete açılmıştır.

Köln Katedrali, çıkıntılı bir transept (86,25 m genişliğinde) ve bir kule cephesi (157,22 m yüksekliğinde) ile Yüksek Gotik beş koridorlu bir bazilikadır (144,5 m uzunluğunda). Nef 43,58 m yüksekliğinde ve yan koridorlar 19,80 m yüksekliğindedir. 1330’da başlayan batı bölümü, nef ve transept stilde değişiklik gösterir, ancak bu genel binada fark edilmez. 19. yüzyıl çalışması, orijinal parşömen üzerindeki ortaçağ planıyla karşılaştırılarak görülebileceği gibi, ortaçağ formlarını ve tekniklerini sadakatle takip eder.

Köln Katedrali, Olağanüstü Evrensel Değeri ifade etmek için gerekli tüm unsurları içerir ve uygun büyüklüktedir. Gotik şaheser olarak önemini iletmek için tüm özellikler ve yapılar mevcuttur. Koronun orijinal ayinsel atamaları hala önemli ölçüde mevcuttur. Bunlar arasında, herhangi bir Hristiyan kilisesindeki en büyüğü olduğuna inanılan devasa bir siyah kireçtaşı levhası olan yüksek sunak, oyma meşe koro sıraları (1308-11), boyalı koro paravanları (1332-40), korodaki sütunlardaki on dört heykel (yaklaşık 1300) ve Avrupa’daki 14. yüzyıl başlarındaki pencerelerin en büyük mevcut döngüsü olan büyük vitray pencere döngüsü yer alır. Ayrıca 976 ile 1612 yılları arasında on iki başpiskoposun mezarlarından oluşan olağanüstü bir dizi vardır.

Katedraldeki birçok sanat eseri arasında, Kutsal Haç Şapeli’ndeki 10. yüzyıl sonlarına ait Gero Haçı’na, mevcut Katedralin Romanesk öncesi öncülünden transfer edilen ve koroda bulunan Avrupa’nın en büyük kutsal emanet tapınağı olan Magi Tapınağı’na (1180-1225) özel olarak değinilmelidir. Diğer sanatsal şaheserler arasında, kuzey koridordaki St. Clare sunağı (yaklaşık 1350-1400), 1811’de Fransisken rahibelerin yıkılmış manastır kilisesinden buraya getirilmiştir, Stephan Lochner’in Şehir Koruyucuları sunağı (yaklaşık 1445) Meryem Ana Şapeli’nde ve St. Agilolphus sunağı (yaklaşık 1520) güney transepttedir.

Köln Katedrali özgün mimari bağlamını kaybetmiştir, ancak on dokuzuncu ve yirminci yüzyılda etrafında yeni Wallraf-Richartz Müzesi’nin son öğesi olan kentsel bir topluluk yaratılmıştır. Köln Katedrali’nin biçimi ve tasarımı, kullanımı ve işlevi, yüzyıllar süren inşa boyunca değişmeden kalmıştır. 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar yapılan tüm çalışmalar, özgün tasarıma titiz bir saygıyla yürütülmüş ve bu gelenek II. Dünya Savaşı sonrası yeniden inşada da sürdürülmüştür. Bu açıdan, Köln Katedrali sui generis olarak kabul edilebilir ve dolayısıyla özgünlüğü mutlaktır.