Leipzig’deki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstit\u00fcs\u00fc liderli\u011findeki bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, uzun s\u00fcredir devam eden bir tart\u0131\u015fmay\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturdu. Frengi Avrupa\u2019ya 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Amerika k\u0131tas\u0131ndan gelmi\u015f.<\/p>\n
Kuzey ve G\u00fcney Amerika’daki 1492’den daha eski iskelet kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan elde edilen eski patojen genomlar\u0131, Yeni D\u00fcnya’dan giri\u015fin yaln\u0131zca s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6nemine atfedilebilece\u011fini do\u011fruluyor. <\/p>\n
1495 bahar\u0131nda, Fransa Kral\u0131 VIII. Charles’\u0131n \u0130talya seferi, daha \u00f6nce bilinmeyen, y\u00fcksek \u00f6l\u00fcm oran\u0131na sahip, Avrupa’ya h\u0131zla yay\u0131lan ve hayatta kalanlarda ciddi fiziksel ve zihinsel hasara neden olan bir hastal\u0131\u011f\u0131n patlak vermesiyle kesintiye u\u011frad\u0131. Bu \u015fekilde belgelenen salg\u0131n art\u0131k frenginin ilk tarihsel kan\u0131t\u0131 olarak kabul ediliyor.<\/p>\n
Ancak hastal\u0131\u011f\u0131n nerede ve ne zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 onlarca y\u0131ld\u0131r tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konu. 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda, Columbus ve m\u00fcrettebat\u0131n\u0131n ilk ke\u015fif yolculuklar\u0131ndan Amerika’ya d\u00f6nmesinden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ortaya \u00e7\u0131kan salg\u0131n, baz\u0131lar\u0131n\u0131n yeni topraklarla ve insanlarla temas\u0131n hastal\u0131\u011f\u0131n aniden ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015f olabilece\u011fine inanmas\u0131na neden oldu. Hipotez \u015fuydu: Her ne kadar pek \u00e7ok bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k erken s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminde Amerika k\u0131tas\u0131na Avrupa’dan gelmi\u015f ve yerli halk i\u00e7in y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015f olsa da, frengi tam tersi rotay\u0131 izlemi\u015f olabilecek az say\u0131daki hastal\u0131ktan biriydi.<\/p>\n
Bu teori son y\u0131llarda pop\u00fclerlik kazanm\u0131\u015f olsa da, Orta \u00c7a\u011f Avrupas\u0131’ndaki kemiklerdeki lezyonlar daha yak\u0131ndan incelendi\u011finde, a\u015f\u0131r\u0131 basitle\u015ftirilmi\u015f tablo \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ba\u015fl\u0131yor. Hem uzun s\u00fcredir enfeksiyon ge\u00e7irenlerde hem de enfeksiyonla do\u011fan ki\u015filerde kemiklerde veya di\u015flerde de\u011fi\u015fiklikler geli\u015febilir. Son y\u0131llarda Avrupa’da 1492 \u00f6ncesine ait bu t\u00fcr iskelet kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulundu. Art\u0131k pek \u00e7ok uzman, frenginin Avrupa’daki tarihinin Kolomb’dan \u00e7ok \u00f6nce ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na ve salg\u0131n\u0131n 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminin ba\u015flang\u0131c\u0131yla ilgisi olmayan nedenlerle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yor. Her iki teori de hen\u00fcz do\u011frulanmad\u0131.<\/p>\n
Art\u0131k arkeolojik kemiklerdeki patojenlerden al\u0131nan DNA, hangi teorinin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131na karar verebilir. Bu t\u00fcr antik genomlar veba, t\u00fcberk\u00fcloz, c\u00fczzam ve \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarihine yeni bir \u0131\u015f\u0131k tuttu, ancak frengi tarihini “\u00e7\u00f6zmek” zor oldu.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmada grup lideri Kirsten Bos, “Ge\u00e7mi\u015fte, frengiye ve ilgili hastal\u0131klara neden olan patojenlerin \u00e7e\u015fitli genomlar\u0131n\u0131 arkeolojik kemiklerden \u00e7\u0131kar\u0131p yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131k, ancak frenginin Columbus’tan \u00f6nce mi yoksa sonra m\u0131 meydana geldi\u011fine dair temel soruyu yan\u0131tlayamad\u0131k” diyor. <\/p>\n
Leipzig’deki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstit\u00fcs\u00fc Arkeogenetik B\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u00f6neticisi Bos ve Johannes Krause taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma, bu soruyu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmaya daha da yakla\u015ft\u0131.<\/p>\n
Amerika k\u0131tas\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerden bilim adamlar\u0131 ve arkeologlarla birlikte y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fma, enfeksiyonlar\u0131n frengi benzeri lezyonlar b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 Columbus \u00f6ncesi arkeolojik kemiklerin incelenmesine odakland\u0131. <\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmada yer alan doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve paleopatolog Casey Kirkpatrick, “Amerika’da frengi benzeri enfeksiyonlar\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r var oldu\u011funu bir s\u00fcredir biliyoruz, ancak hastal\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca lezyonlara dayanarak net bir \u015fekilde tan\u0131mlayam\u0131yoruz” diyor. <\/p>\n
Yaln\u0131zca kemiklerin patolojisi, hastal\u0131\u011f\u0131n Amerika’da m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na yoksa uzun zaman \u00f6nce Asya’dan, yakla\u015f\u0131k 15 bin y\u0131l \u00f6nce Amerika’n\u0131n kolonile\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda m\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na dair herhangi bir sonuca var\u0131lmas\u0131na izin vermiyor.<\/p>\n
Ekip, en geli\u015fmi\u015f y\u00f6ntemleri kullanarak Meksika, \u015eili, Peru ve Arjantin’deki be\u015f antik frengi genomunu ve ilgili patojenleri yeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131 ve analiz etmeyi ba\u015fard\u0131. Bulmacay\u0131 molek\u00fcler d\u00fczeyde \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fan doktora sonras\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve hesaplamal\u0131 mikrobiyolog Lesley Sitter \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“Her ne kadar \u00e7al\u0131\u015fma zay\u0131f koruma durumu nedeniyle baz\u0131 analitik zorluklar sunsa da, bu soyu t\u00fckenmi\u015f t\u00fcrler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 etkileyen su\u015flar\u0131 anlayabildik.\u201d<\/p>\n
Frengi, yaws ve bejel’i de i\u00e7eren bir hastal\u0131k ailesine aittir. Her ikisi de d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ekvator b\u00f6lgelerinde meydana gelen az bilinen tropik hastal\u0131klar olarak kabul edilir. <\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Rodrigo Barquera, s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6nemi Meksika’s\u0131ndaki arkeolojik kemik buluntular\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve 17. y\u00fczy\u0131la kadar Mexico City’de frengi ve yaws vakalar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyi ba\u015fard\u0131. Yeni genomik veriler art\u0131k Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n Kristof Kolomb’un geli\u015finden \u00f6nce bile bu hastal\u0131k grubunun erken \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7in bir merkez oldu\u011funu g\u00f6steriyor. <\/p>\n
Bu hastal\u0131k ailesinin bilinen t\u00fcm formlar\u0131 i\u00e7in soyu t\u00fckenmi\u015f karde\u015f soylar bulundu. Barquera, “Frengi, yaws ve bejel, bir zamanlar Amerika’da dola\u015fan patojenlerin modern kal\u0131nt\u0131lar\u0131d\u0131r” diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
Bos ise “Veriler, frengi ve bilinen akrabalar\u0131n\u0131n Amerika k\u0131tas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor ve Avrupa’ya 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren giri\u015fleri de bu tarihlerle tutarl\u0131” diye ekliyor.<\/p>\n
MS 1500 civar\u0131nda frengi ve yaws vakalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bu, salg\u0131n\u0131n 16. y\u00fczy\u0131l Avrupa’s\u0131ndaki \u00f6l\u00e7e\u011finin ve yo\u011funlu\u011funun nedeni olabilir; bu salg\u0131n, sonraki ony\u0131llar ve y\u00fczy\u0131llarda insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u011flar\u0131 ve Avrupa’n\u0131n Amerika ve Afrika’ya yay\u0131lmas\u0131yla k\u00fcresel yay\u0131l\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bos, “Amerika’n\u0131n yerli halklar\u0131 bu hastal\u0131klar\u0131n en erken bi\u00e7imlerinden muzdaripken, Avrupal\u0131lar bunlar\u0131n k\u00fcresel yay\u0131lmas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynad\u0131” diyor.<\/p>\n
\u00d6yleyse, frenginin Amerika k\u0131tas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131l\u0131rsa, mevcut hesap, bir\u00e7ok ki\u015finin 1492’den \u00f6nce Avrupa’da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcne inand\u0131\u011f\u0131 frengi benzeri kemik lezyonlar\u0131na ili\u015fkin kan\u0131tlarla nas\u0131l \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor? <\/p>\n
Krause, “Bu eski formlara y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rmalar devam ediyor ve antik DNA kesinlikle de\u011ferli bir kaynak olacak. Frengi patojen ailesi ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce hangi eski, ili\u015fkili hastal\u0131klar\u0131n insanlarla ve di\u011fer hayvanlarla birlikte d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kim bilebilir?” diyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Almanya’da yap\u0131lan yeni bir ara\u015ft\u0131rma frengi hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n Avrupa’da nas\u0131l yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla ilgile \u00e7arp\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar ortaya koydu.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":65,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-63","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-haber"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":421,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63\/revisions\/421"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/media\/65"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dunyamiraslari.com\/gundem\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}