Harvard Üniversitesi onlarca yıl boyunca koleksiyonunda Magna Carta’nın ucuz bir kopyasının bulunduğunu varsaydı; 30 dolardan daha ucuza satın aldığı lekeli ve solmuş bir belgeydi bu.

Ancak iki araştırmacı, bunun çok daha değerli bir şeye sahip olduğu sonucuna vardı: İngiltere Kralı I. Edward tarafından 1300 yılında çıkarılan nadir bir versiyon.

Orijinal Magna Carta, 1215’te kralın yasaya tabi olduğu ilkesini ortaya koydu ve dünya çapında anayasaların temelini oluşturdu. Orijinalin dört kopyası var ve şimdiye kadar 1300 versiyonunun yalnızca altı kopyası olduğuna inanılıyordu.

“Tepkim şaşkınlık ve bir bakıma daha önce bilinmeyen bir Magna Carta’yı bulmayı başarmış olmam karşısında hayranlıktı,” dedi King’s College London’da ortaçağ tarihi profesörü olan David Carpenter. Aralık 2023’te Harvard Hukuk Fakültesi Kütüphanesi web sitesini ararken dijitalleştirilmiş belgeyi buldu.

Carpenter, “Öncelikle, dünya anayasal tarihinin en nadir ve en önemli belgelerinden birini bulmuştum. Ama ikinci olarak, elbette, Harvard’ın bunca yıldır bunun ne olduğunu fark etmeden üzerinde oturması şaşırtıcıydı.” dedi.

Belgenin Gerçekliğini Doğrulama

Carpenter, Harvard’ın belgesinin gerçekliğini doğrulamak için İngiltere’deki Doğu Anglia Üniversitesi’nde ortaçağ tarihi profesörü olan Nicholas Vincent ile işbirliği yaptı.

Carpenter, bunu 1300’den kalma diğer altı kopyayla karşılaştırdığında boyutların uyuştuğunu buldu. O ve Vincent daha sonra Harvard kütüphanecilerinin ultraviyole ışık ve spektral görüntüleme kullanarak oluşturduğu görüntülere yöneldi. Teknoloji, bilim insanlarının insan gözüyle görülemeyen soluk belgelerdeki ayrıntıları görmelerine yardımcı oluyor.

Bu, onların metinleri kelimesi kelimesine karşılaştırmalarına olanak sağladığı gibi, ‘Edwardus’ kelimesinin başında büyük bir ‘E’ harfi ve ilk satırda uzatılmış harfler içeren el yazısını da karşılaştırmalarına olanak sağladı.

Kral John tarafından 1215’te basılan orijinalin ardından, sonraki on yıllarda beş baskı daha yapıldı; ta ki 1300’e kadar, belgenin tamamı son kez kralın mührüyle düzenlenip yetkilendirilinceye kadar.

Carpenter, Magna Carta’nın 1300 versiyonunun “önceki versiyonlardan bir dizi küçük farklılıkla farklı olduğunu ve değişikliklerin her birinde bulunduğunu” söyledi.

Carpenter, Harvard’ın özgünlüğünü kanıtlamak için yüksek bir çıtayı karşılaması gerektiğini ve bunu “uçan renklerle” başardığını da sözlerine ekledi.

Carpenter, yıpranmış ve solmuş Magna Carta kopyasının milyonlarca dolar değerinde olduğunu tahmin etti; ancak Harvard’ın onu satma planı yok. Magna Carta’nın 1297 versiyonu 2007’de açık artırmada 21,3 milyon dolara satıldı.

Belge Renkli Bir Tarihe Sahip

Belgenin ardındaki bir diğer gizem ise Harvard’a kadar olan yolculuğuydu.

Bu görev, kökenini İngiltere’nin Westmorland kentindeki eski parlamento bölgesi Appleby’a kadar takip edebilen Vincent’a bırakıldı.

Harvard Hukuk Fakültesi kütüphanesi, 1946 yılında Londra’daki bir kitap satıcısından 27,50 dolara kopyasını satın aldı. O zamanlar, yanlışlıkla 1327’de yapıldığı belirtiliyordu.

Vincent, belgenin 1945’te bir İngiliz müzayede evine, aynı zamanda 2. Dünya Savaşı’nda Malta’yı savunan bir 1. Dünya Savaşı uçuş as pilotu tarafından gönderildiğini tespit etti.

Savaş kahramanı Forster Maynard, arşivleri köle ticaretine karşı kampanya yürüten Thomas ve John Clarkson’dan miras aldı. Bunlardan biri olan Thomas Clarkson, Appleby malikanesinin kalıtsal efendisi William Lowther ile arkadaş oldu ve muhtemelen bunu Clarkson’a verdi.

“Orada bir bağlantı zinciri var, sanki bir sigara silahı, ama bunun Appleby Magna Carta olduğuna dair henüz net bir kanıt yok. Ama bana öyle görünüyor,” dedi Vincent. Magna Carta’nın Thomas Clarkson’a verildiğini gösteren bir mektup veya başka bir belge bulmak istediğini söyledi.

Magna Carta’yı Yeni Nesil İçin Anlamlı Kılmak

Vincent ve Carpenter, Haziran ayında Harvard’ı ziyaret ederek Magna Carta’yı bizzat görmeyi planlıyorlar ve Harvard’ın, Trump yönetimiyle kampüsteki liderlik, kabul ve aktivizm konusunda federal hükümetin ne kadar yetkiye sahip olması gerektiği konusunda çatıştığı bir dönemde, belgenin her zamankinden daha önemli olduğunu söylüyorlar.

Vincent, “Bu durum, Harvard’ın bir devlet otoritesi tarafından özel bir kurum olarak saldırıya uğradığı ve Harvard’a ne yapması gerektiğini söylemek istediği bir anda ortaya çıkıyor.” dedi.

Ayrıca, yeni neslin Bağımsızlık Bildirgesi’nden Haklar Bildirgesi’nin kabulüne kadar Amerika Birleşik Devletleri’nin kuruluşunda rol oynayan Magna Carta’yı öğrenmesi için bir fırsattır. On yedi eyalet, bu sözleşmenin bazı yönlerini yasalarına dahil etmiştir.

Harvard Hukuk Fakültesi’nde kütüphane ve bilgi hizmetleri yardımcı dekanı Amanda Watson, “Hukuk kütüphanelerini insanların gelip demokrasinin temellerini anlayabilecekleri yerler olarak düşünüyoruz” dedi. “Magna Carta’nın yeni nesil insanlara bireysel özgürlük ve bunun ne anlama geldiği ve özyönetimin ne anlama geldiği hakkında düşünmeleri için ilham verebileceğini düşünmek çok heyecan verici.”

Kaynak: 
PHYS

Antikythera düzeneği hakkında yapılan yeni analizler, dişlilerin üçgen şekli ve aralarındaki hafif düzensiz aralıkların “göksel bilgisayarın” düzgün çalışmasını engellediğini, hatta tamamen bloke etmiş olabileceğini öne sürüyor.

Simülasyonlarda böyle bir tıkanıklığın sadece 120 günlük bir çalışmanın ardından gerçekleştiği görüldü. Peki bu meşhur mekanizma gerçekten çalışıyor muydu?

Antikythera Düzeneği Nedir?

Antikythera düzeneği antik çağın en karmaşık ve gizemli aletlerinden biridir. 30’dan fazla çark, kadran ve kolun birleşimi, ay ve güneş tutulmalarını, gezegenlerin konumlarını, bir sonraki Olimpiyat Oyunlarının tarihini ve hatta saatini gösterebiliyordu. Peki bu antik “göksel bilgisayarın” amacı neydi? Bu bir astronomik alet miydi, bir gösteri nesnesi miydi yoksa sadece bir sergi parçası mıydı? Peki, yaklaşık 2000 yıllık Antikythera Düzeneği’ni kim inşa etti? Bu konu henüz netlik kazanmadı.

Ancak bir soru daha var: Bu antik göksel bilgisayar ne kadar iyi çalışıyordu? Çünkü Antikythera Mekanizması’nın yalnızca aşırı derecede aşınmış parçaları deniz tabanında bulunmuş olduğundan, bu soruyu cevaplamak zordur. Ancak cihazın muhafaza edilen dişlileri en azından bazı ipuçları sağlıyor; bunu Arjantin’deki Mar del Plata Ulusal Üniversitesi’nden Esteban Guillermo Szigety ve Gustavo Arenas bildiriyor. Ölçüm verileri ve bilgisayar modelleri kullanılarak tasarımda olası hata kaynakları daha detaylı analiz edildi.

Üçgen Diş Sorunu

Dişli takımındaki 30’dan fazla dişlinin dişleri ilk ipucunu veriyor. Antikythera düzeneğinin dişlileri modern dişlilerden farklı olarak trapezoidal değil, üçgen şeklindedir. Araştırmacılar, “Bu üçgen diş şekli, birbirine geçen dişlerin pozisyonuna bağlı olarak bazen daha hızlı, bazen daha yavaş olan düzensiz bir harekete yol açıyor” şeklinde açıklıyor. Modelde, bunun astronomik göstergelerin doğruluğunu nasıl etkilediği test edildi.

Sonuç: Düzensiz dişli yapısına rağmen, düzenek dişlerinin üçgen şekli mekanizmanın hassasiyeti üzerinde pek bir etki yaratmadı. Örneğin, model simülasyonlarının da gösterdiği gibi, Ay’ın hareketini gösteren ibre doğru konumdan en fazla 1,5 derece sapmıştı. Metonik takvim döngüsünde sapma en fazla 0,74 gün, güneş tutulmalarının hesaplanmasında ise 0,32 gün olarak gerçekleşti.

Düzensiz Diş Aralıkları ve Sallanan Tekerlekler

Ancak Antikythera düzeneğinin ikinci bir hata kaynağı daha vardı ve bu daha ciddi sonuçlara yol açabilirdi. Bunlar dişlilerin üretimindeki küçük yanlışlıklardır. Szigety ve Arenas, “Olası hatalardan biri dişlilerin hafif bir eksantrikliği olabilir” şeklinde açıklıyor: “Dişli ekseninin deliği tam olarak geometrik merkezde değilse, dişli sallanacaktır.”

Bir diğer potansiyel sorun ise, bir dişlinin dişlerinin birbirinden tam olarak aynı uzaklıkta olmaması durumunda ortaya çıkar. Ancak yine de dişliler eşit şekilde dönmez ve ekranda hatalar, hatta arızalar meydana gelebilir. Araştırmacılar, bu iki hatanın çeşitli kombinasyonları için durumun böyle olup olmadığını birkaç yüz model çalışmasında test ettiler. Antik buluntunun dişlilerinin eksik ve aşırı aşınmış olması nedeniyle gerçek üretim hataları artık doğru bir şekilde ölçülemiyor.

Sadece 120 gün Sonra Abluka mı?

Yapılan testler, Antikythera düzeneğinin bu tür üretim hatalarına rağmen nispeten hassas bir şekilde çalışmış olması gerektiğini ortaya koydu. Bu nedenle işaretçiler, düzensiz diş aralıklarına ve eksenlerde hafif bir oynama olmasına rağmen, doğru konumdan yalnızca 0,2 ila 0,5 derece saptı. Sadece Ay göstergesinde Szigety ve Arenas’ın tespitlerine göre 23 dereceye kadar sapmalar yaşandı.

Ancak çok daha ciddi bir şey daha vardı: Araştırmacılar hesaplamalarını daha önce arkeologlar tarafından hesaplanan diş aralığı ve aks geometrisindeki dalgalanmalara dayandırırsa, dişliler sıkışacaktı. Simülasyonda görüldüğü üzere, ortalama olarak Ay pozisyonu için dişli sistemi 129 gün sonra, Güneş tutulması çevrimlerinin gösterimi ise 121 gün sonra bloke oldu. Bazı durumlarda ise bu sıkışma dişlerin gevşemesine ve ellerin hareket etmesinin durmasına neden oluyordu.

Üretim Hataları Abartılıyor mu?

Somut olarak bu, eğer hatalar daha önce varsayıldığı kadar büyük olsaydı, antik göksel bilgisayarın düzgün çalışmayacağı anlamına gelir. Tıkanıklıklar mekanik müdahalelerle tekrar tekrar giderilmediyse Antikythera mekanizmasının sürekli olarak sıkışması gerekir. Araştırmacılar, “Bu sonuç iki sonuca varmamızı sağlıyor: Ya mekanizma hiç düzgün çalışmadı ya da üretim hataları Mike Edmunds tarafından belirlenenlerden daha küçüktü” diyor.

Szigety ve Arenas’a göre ikinci varyant daha olası: “Su altında geçen 2.000 yıllık etkiler dişlileri deforme etmiş olabilir ve BT taramalarının çözünürlüğü dişlerin tepe ve çukurlarını doğru bir şekilde belirlemek için yeterli olmayabilir” diye açıklıyorlar. “Çoğu dişli sağlam olmadığı için Edmunds da eksik verilerle çalışmak zorundaydı.” Bu nedenle hataların abartılmış olma ihtimali yüksektir. (Önbasım arXiv, 2025; doi: 10.48550/arXiv.2504.00327 )

Kaynak: 
arXiv

Keşif, modern insanların Akdeniz’deki Sicila adasına ilk kez nasıl ve ne zaman yerleştiğine dair fikir veriyor.

Messina bölgesindeki Acquedolci kasabası yakınlarındaki San Teodoro mağarasında yapılan araştırmalarda taş aletler, hayvan kemikleri ve kömürleşmiş odunlar ortaya çıkarıldı. Bunlar, son buzul çağından kısa bir süre sonra burada avcı-toplayıcıların yaşadığına dair açık kanıtlar.

Eski Teori Doğrulandı

Archaeological and Anthropological Sciences’da yayınlanan çalışma, ilk olarak 1947’de İtalyan arkeolog Paolo Graziosi tarafından öne sürülen bir teoriyi doğruluyor. Graziosi, mağaranın bir mezarlık alanı olarak kullanılmadan önce insanlar tarafından işgal edildiğini öne sürdü.

Araştırmacılar alt katmanların tarihlerini doğru bir şekilde belirlediler ve bu da modern insanların Sicilya’ya daha önce düşünülenden çok daha erken geldiğini gösteriyor.

Mağaranın İçinde Yemek Pişirme, Alet İzleri

Kanıtlar, mağaranın ilk sakinlerinin özellikle geyik olmak üzere büyük hayvanları avladığını ve bu sayede yiyecek, post ve aletler elde ettiklerini gösteriyor. Kemiklerdeki izler ve yanık izleri, hayvanların mağaranın içinde derisinin yüzüldüğünü ve pişirildiğini gösteriyor.

Yakınlarda bulunan taş aletler (kazıyıcılar, sivri uçlu aletler ve oyma aletleri) bölgeden toplanan çakmaktaşı ve kuvarsitten yapılmış.

Araştırmacılar ayrıca antik yangınlardan geriye kalan kül katmanlarını da incelediler. Analiz, tarih öncesi manzarayı yeniden inşa etmeye yardımcı oldu ve Sicilya’nın bir zamanlar akçaağaç, meşe ve hatta kayın ağaçlarına ev sahipliği yaptığını ortaya koydu.

Sicilya Buzul Dönemin Sığınağı mıydı?

Bu ormanlık ortam, aynı dönemde Avrupa’nın çoğunu kaplayan buzlu koşullarla tezat oluşturuyor. Bilim insanları, bölgenin buzul sığınağı olarak hizmet ettiğine ve başka yerlerde yok olan bitki türlerinin hayatta kalmasına olanak sağladığına inanıyor.

Kayın Ağacı Nasıl Hayatta Kaldı?

Özellikle Avrupa kayınının (Fagus sylvatica) varlığı önemli bir bulguydu. Kıtanın çoğundan kaybolurken Sicilya’da hayatta kalması, adanın son buzul çağındaki benzersiz ekolojik koşullarını vurgular.

Araştırmaya göre, ilk insanlar Sicilya’ya büyük ihtimalle İtalya anakarasından deniz yoluyla, daha düşük deniz seviyeleri sayesinde mümkün olan daha kısa mesafeleri kat etmek için küçük tekneler kullanarak ulaştılar.

Karaya çıktıktan sonra yavaş yavaş adanın batısına doğru ilerlediler ve sonunda Trapani açıklarındaki Egadi Adaları’na ulaştılar.

San Teodoro mağarasında ortaya çıkarılan arkeolojik katman, yalnızca bölgedeki değil, aynı zamanda daha geniş bölgedeki en eski katmandır. Araştırmacılar, bunun, en erken insanların Sicilya’da düşünülenden çok daha önce var olduğuna dair önemli bir kanıt sağladığını söylüyor.

Yaklaşık 20.000 yıl önce son buzul zirvesinden sonra iklim ısındıkça, adanın çeşitli doğal kaynakları onu erken dönem insanlarının hayatta kalması ve yayılması için ideal bir yer haline getirdi.

İlk kez, Kanada Kayalık Dağları’nda yapılan keşiflerin ardından, kuyruk sopalı zırhlı dinozorların ayak izleri belirlendi.

100 milyon yıllık fosilleşmiş ayak izleri, hem Tumbler Ridge, BC’de hem de kuzeybatı Alberta’daki alanlarda bulundu.

İki ana ankylosaur grubu vardır. Nodosaurid ankylosaurların esnek bir kuyruğu ve dört parmağı vardır, ankylosaurid ankylosaurların ise balyoz benzeri bir kuyruk sopası ve ayaklarında sadece üç parmağı vardır.

Kuzey Amerika’da bulunan ve dört parmağı olan Tetrapodosaurus borealis adlı bilinen ankylosaur ayak izlerinin aksine, bu yeni izlerde yalnızca üç tane var ve bu da onları dünyanın herhangi bir yerinde bilinen ilk ankylosaurid ankylosaur ayak izi örnekleri haline getiriyor.

Yeni Tür: Ruopodosaurus Clava

Uzman ekip, bu ankylosaurid ankylosaur’un yeni türüne Ruopodosaurus clava adını verdi.

“Topuzlu/sopalı devrilmiş kertenkele” anlamına gelen bu kelime, hem bu izlerin keşfedildiği dağlık bölgeye hem de bu dinozorların ayırt edici kuyruk topuzlarına atıfta bulunuyor.

Royal BC Müzesi’ndeki paleontoloji küratörü Dr. Victoria Arbour’un yanı sıra Tumbler Ridge Müzesi ve Tumbler Ridge UNESCO Küresel Jeoparkı’ndan araştırmacıların da aralarında bulunduğu bir araştırma ekibi, bulgularını Omurgalı Paleontolojisi Dergisi’nde bildirdi.

Arbour keşifle ilgili olarak “Ruopodosaurus ayak izlerini oluşturan dinozorun tam olarak neye benzediğini bilmesek de, yaklaşık 5-6 metre uzunluğunda, dikenli ve zırhlı, dik bir kuyruğa veya tam kuyruk sopasına sahip olduğunu biliyoruz. Ankilozorlar üzerinde çalışmaktan en çok hoşlandığım dinozor grubudur, bu yüzden Britanya Kolombiyası’nda bu dinozorların yeni örneklerini tespit edebilmek benim için gerçekten heyecan verici.” ifadelerini kullandı.

Tumbler Ridge Müzesi’nin bilimsel danışmanı Dr. Charles Helm, birkaç yıldır Tumbler Ridge çevresinde bu üç parmaklı ankilozor iz yollarından birkaçının varlığından haberdardı ve Arbour’u 2023’teki ziyaretinde bunları tanımlamak ve yorumlamak için birlikte çalışmaya davet etti.

Çalışmaya Tumbler Ridge Müzesi küratörü Eamon Drysdale, Tumbler Ridge UNESCO Küresel Jeoparkı jeologu Roy Rule ve eski Colorado Üniversitesi öğretim görevlisi merhum Martin Lockley katkıda bulundu.

İzler Kretase döneminin ortalarına, yaklaşık 100 ila 94 milyon yıl öncesine dayanıyor. Kuzey Amerika’da yaklaşık 100 ila 84 milyon yıl öncesine ait hiçbir ankylosaurid kemiği bulunmadı, bu da ankylosauridlerin bu dönemde Kuzey Amerika’dan kaybolduğu yönünde bazı spekülasyonlara yol açtı.

Ankilozor Türleri Bir Arada Yaşamış

Bu ayak izleri, kuyruklu sopalı ankilozorların iskelet fosil kayıtlarındaki bu boşlukta Kuzey Amerika’da hayatta ve iyi durumda olduğunu gösteriyor. Keşif ayrıca, bu yeni üç parmaklı tür de dahil olmak üzere iki ana ankilozor türünün – nodosauridler ve ankylosauridler – bu dönemde aynı bölgede bir arada yaşadığını gösteriyor.

Helm ise “İki genç çocuk 2000 yılında Tumbler Ridge yakınlarında bir ankilozor yolu keşfettiğinden beri, ankilozorlar ve Tumbler Ridge eş anlamlı olmuştur. Bu araştırma sayesinde artık bu bölgeyi yuva olarak adlandıran iki tür ankilozor olduğunu ve Ruopodosaurus’un yalnızca Kanada’nın bu bölümünde tanımlandığını bilmek gerçekten heyecan verici” diyor.

Arbour, “Bu çalışma aynı zamanda Britanya Kolombiyası’nın kuzeydoğusundaki Barış Bölgesi’nin Kuzey Amerika’daki dinozorların evrimini anlamak açısından ne kadar önemli olduğunu da vurguluyor; keşfedilmeyi bekleyen daha çok şey var” diye konuştu.

Bu buluntu bize bir zamanlar Kanada’nın bulunduğu topraklarda yaşayan kadim canlılar hakkında yeni bir bulmaca parçası sunuyor.

Kaynak: 
PHYS

Malta’da insan varlığı daha önce düşünülenden daha erken başladı. Akdeniz avcıları ve toplayıcıları ilk çiftçilerden çok daha önce denizcilikte başarılı oldular.

Küçük, ücra adalar uzun süre doğanın bozulmamış son yerleri olarak kabul edildi. Şimdiye kadar, tarımın ve onunla birlikte gelen teknolojik ilerlemelerin ortaya çıkmasından önce, insanların bu ekosistemlere ulaşmasının veya buralarda yaşamasının imkânsız olduğu varsayılıyordu.

Yeni bulgular, avcı ve toplayıcıların ilk çiftçilerden 1000 yıl önce, yani 8500 yıl kadar önce, oyma kanolarla deniz yoluyla en az 100 kilometre yol kat edebildiğini gösteriyor.

Bu, yelkenlerin icadından bile önce, Akdeniz’de denizcilerin varlığına dair en eski ve gerçek kanıt.

Malta Üniversitesi’nden ve çalışmanın yardımcı araştırmacısı Prof. Nicholas Vella “Denizciler, yer işaretlerini, yıldızları ve diğer navigasyon tekniklerini kullanarak yüzey akıntılarına ve rüzgarlara güvendiler. Bu nedenle 4 km/s hızla 100 kilometrelik bir geçiş makul. Ancak en uzun günlerde bile, ilk denizciler denizde tamamen karanlıkta birkaç saat geçirmek zorundaydı.” diye açıklıyor.

Keşifler, Max Planck Jeoantropoloji Enstitüsü (MPI-GEA) ve Malta Üniversitesi’nden Prof. Eleanor Scerri liderliğindeki bir bilimsel konsorsiyum tarafından gerçekleştirildi.

Malta’nın kuzeyindeki Latnija mağara alanında araştırmacılar, mağaranın insan kullanımıyla ilgili açık kanıtlar olan taş aletler, şömineler ve pişmiş yemek kalıntıları buldular. Prof. Scerri, “O dönemde neslinin tükendiği düşünülen kızıl geyik de dahil olmak üzere çeşitli vahşi hayvanlara dair çok sayıda kanıt bulduk. Bu hayvanların yanı sıra insanlar kaplumbağaları ve kuşları da avlayıp pişiriyorlardı; bunların arasında özellikle büyük ama artık nesli tükenmiş türler de vardı.” dedi.

Ayrıca araştırmacılar deniz kaynaklarının kullanıldığına dair net kanıtlar buldular. Liverpool Üniversitesi ve MPI-GEA’dan çalışmanın sorumlu yazarı Dr. James Blinkhorn, “Fokların, lagoslar da dahil olmak üzere balıkların ve binlerce yenilebilir salyangoz, yengeç ve deniz kestanesinin kalıntılarını pişmiş halde bulduk” diye ekledi.

Malta Tarihi 1000 Yıl Uzadı

Buluntular ayrıca Malta ve diğer küçük adalara özgü hayvan türlerinin neslinin tükenmesi ve Mezolitik gruplar arasında deniz yolu aracılığıyla olası bir bağlantı konusunda yeni soruları gündeme getiriyor. “Bu bulgular Malta’nın tarih öncesini bin yıl uzatmamızı sağlıyor. Aynı zamanda, son Avrupalı ​​avcı-toplayıcıların denizcilik becerilerini ve erken ekosistemler üzerindeki etkilerini yeniden düşünmemizi teşvik ediyor,” diyor Prof. Scerri.

Araştırma projesi Malta Kültür Mirası Müfettişi tarafından desteklenmiş ve Avrupa Araştırma Konseyi ile Malta Üniversitesi Araştırma Mükemmeliyet Ödülü tarafından finanse edilmiştir.

Kaynak: 
Archaeologie Online

Arkeologlar, İtalya’nın Sicilya adasının güneybatı kıyısındaki Agrigento kentinde iki sıra dışı keşifte bulundu.

Mart 2025’te yapılan kazılarda, Berlin Freie Üniversitesi’nden Prof. Dr. Monika Trümper ve Dr. Thomas Lappi liderliğindeki uluslararası bir araştırma ekibi, antik kentte genç vatandaşların eğitimine dair eşsiz bilgiler sunan antik bir konferans salonu açtı.

Etkileyici bir lisenin parçası olan bu konferans salonu, beden eğitiminin yanı sıra zihinsel eğitimin de ne kadar önemli olduğunu gözler önüne seriyor.

Dikkat çeken bir diğer buluntu ise, o dönemde kentin sosyal yaşamına dair heyecan verici ayrıntılar ortaya koyan iki yazıt bloğudur. Araştırmacılar tarafından ortaya çıkarılan antik topluluk, Batı Akdeniz’de türünün bilinen tek örneğidir.

Antik Yunan şehirlerinde, spor salonları genç erkeklerin vatandaş olarak gelecekteki rollerine fiziksel ve zihinsel olarak hazırlandıkları merkezi yerlerdi; bir spor salonu ile okulun karışımıydı. MÖ 4. yüzyıldan itibaren MÖ 1. yüzyılda şehirler, koşu parkurları, banyo tesisleri ve genç erkeklerin eğitim alıp öğrenebilecekleri odaların bulunduğu büyük kompleksler inşa ettiler.

M.Ö. 580 yıllarında kurulan Agrigento da bir Roma kentiydi. M.Ö. Sicilya’daki en büyük Yunan kolonisi olan Gymnasion’a sahipti. Batı Akdeniz’de 200 metre uzunluğunda koşu parkurları ve büyük bir yüzme havuzu sunan bilinen tek kompleks olması nedeniyle, araştırmalarda “en üstün yapı” olarak biliniyordu.

Özel statü, Mart 2025’te Berlin Freie Üniversitesi’nden bir ekip tarafından Politecnico di Bari ve Parco Archeologico Valle dei Templi di Agrigento işbirliğiyle ve Alman Araştırma Vakfı (DFG) tarafından finanse edilerek gerçekleştirilen son kazılarla doğrulandı.

Ekip, sekiz adet yükselen, yarım daire şeklindeki koltuk sırasına sahip, yaklaşık 200 kişilik oturma kapasitesine sahip, küçük ve kapalı bir tiyatro olan antik bir oditoryum ortaya çıkardı.

“Sağlıklı Zihin”

M.Ö. 2. yüzyılda gymnasium kuruldu. M.Ö. antik dünyada bilinen başka hiçbir spor salonunda böyle bir derslik bulunmuyordu. Ancak 250-300 yıl sonra Pergamon’daki (Bergama – Türkiye) büyük spor salonuna tiyatro benzeri bir salon kazandırıldı.

Agrigento’daki konferans salonu, ders, gösteri ve yarışma gibi entelektüel faaliyetler için de kullanılabilen, sıraların bulunduğu büyük (11 x 23 metre) bir salona açılıyordu. Bu benzersiz topluluk, liseyi inşa edenlerin “sağlıklı bir beden” kadar “sağlıklı bir zihin”e de önem verdiklerini gösteriyor.

Bir zamanlar öğretmen ve öğrencilerin dinleyiciler önünde performans sergilediği amfinin yarım daire şeklindeki orkestrasında kazı ekibini başka bir heyecan bekliyordu.

Burada, üzerinde Yunanca yazıtlar bulunan iki büyük blok bulundu; bu yazıtların harfleri, beyaz sıvalı yumuşak kireç taşına kazınmış ve kırmızı boya ile vurgulanmıştı. Gymnasionun başkanı olan gymnasioniarch’tan ve bir cömert vatandaşın kendi kaynaklarıyla finanse ettiği ve gymnasionun tanrıları Hermes ve Herakles’e adadığı apodyteriumun (soyunma odası) çatısının yenilenmesinden söz edilmektedir.

Antik Agrigento 1000 yıldan fazla bir süre yerleşim yeri olarak kullanılmasına rağmen, yeni keşif gibi şehrin sosyal yaşamına ışık tutabilecek çok az yazıt günümüze ulaşabilmiştir. Harflerin biçimi, yazının MÖ 1. yüzyılın sonlarında yazıldığını düşündürmektedir. M.Ö. 1000’li yıllarda Agrigento uzun süre Roma egemenliği altındaydı. Bununla birlikte Yunan dili, Yunan makamları ve gelenekleri yaşatılmaya devam edildi ve Yunan gymnasionu gençler için merkezi bir eğitim kurumu olarak kullanılmaya ve sürdürülmeye devam etti.

2026 yılında planlanan kampanya kapsamında ekip, oditoryumun kuzeyinde ek spor alanları ve derslikler ortaya çıkarmayı ve Agrigento’nun antik spor salonundaki yaşamı yeniden inşa etmemize olanak sağlayacak daha fazla yazıt bulmayı umuyor.

Kaynak: 
Archaeologie Online

Simmering’deki spor sahasının (Ostbahn-XI-Platz) yenilenmesi sırasında, inşaat şirketi Ekim 2024’ün sonunda büyük bir insan kalıntısı koleksiyonu keşfetmişti.

Viyana Şehir Arkeoloji Departmanı tarafından arkeolojik hizmet sağlayıcı Novetus ile işbirliği içinde yürütülen bilimsel araştırmaların ardından, ilk araştırma sonuçları ve hipotezler Viyana Müzesi’nde sunuldu.

Avrupa’da benzeri olmayan bu buluntu, Viyana’nın kuruluş tarihine ışık tutabilir.

Viyana Kültür ve Bilim Belediye Meclisi Üyesi Veronica Kaup-Hasler buluntularla ilgili şunları söyledi:

“Viyana’da, kaldırımı açar açmaz veya toprağı açar açmaz Roma izleriyle karşılaşmaya her zaman hazırsınız: sonuçta, Vindobona şehrimizin temellerini attı. Günümüz Viyanası bölgesinde yapılan çok sayıda arkeolojik kazı sayesinde, halihazırda çok fazla bilgiye sahibiz ve yine de keşifler yeni ve şaşırtıcı içgörülere yol açmaya devam ediyor.

Bu, Viyana Şehir Arkeolojisi Departmanındaki mükemmel ekibin bu şehrin tarihini giderek daha ayrıntılı bir şekilde izlemesini sağlıyor. Simmering’deki Roma toplu mezarının keşfi bu açıdan gerçek bir sansasyon. Bu benzersiz tanıklık, şehrimizin tarihinin başlangıcına farklı bir perspektiften bakmamızı sağlıyor ve bir kez daha kamu müzelerinde sergilemenin, korumanın ve araştırmanın ne kadar anlamlı bir şekilde iç içe geçtiğini gösteriyor.”

İskelet Buluntuları Son Derece Nadir

Roma İmparatorluğu’nun Avrupa yakasında bulunan erken dönem iskelet buluntuları son derece nadirdir.

Romalılar MS 3. yüzyıla kadar burada yakma işlemini uyguluyorlardı. Yaklaşık 150 kişiye ait kemiklerin bulunduğu Roma dönemine ait toplu mezarın keşfi ise daha da dramatik.

Şehrin arkeoloji bölümünün başkanı Kristina Adler-Wölfl “Roma İmparatorluğu’nda katı cenaze törenleri vardı ve ölümden sonraki zaman için kesin kurallara uyulması gerekiyordu. MS 100 civarında Roma İmparatorluğu’nun Avrupa kısımlarında yakmalar yaygın olduğundan, gömülmeler kesinlikle bir istisnadır. Bu dönemden kalma Roma iskeletlerinin bulunması bu nedenle son derece nadirdir” dedi.

Sağlıklı Kişilerdi

Kişiler herhangi bir belirgin sıra veya yönelim olmaksızın gömülmüşlerdi. Yapılan ilk antropolojik çalışmalarda, bu kişilerin çoğunlukla erkek olduğu, yaşlarının 20-30 arasında olduğu, boylarının ise 1,7 metreden uzun olduğu, bulaşıcı hastalık belirtilerinin az olduğu ve diş sağlıklarının çok iyi olduğu tespit edildi.

Ölüm nedeninin mızrak, hançer, kılıç ve mermi gibi silahların neden olduğu yaralanmalar olduğu belirlendi. Çok sayıda farklı yaralanma, kavga yaşandığını gösteriyor.

Novetus’taki kıdemli antropolog Michaela Binder “İskeletlerin düzenlenmesi ve hepsinin erkek kalıntıları olması göz önüne alındığında, sitenin bir hastane veya benzeri bir tesise bağlı olduğu veya bir salgının ölüm nedeni olduğu sonucuna varılabilir. Kemiklerdeki yaralanmalar açıkça savaştan kaynaklanıyor,” diye vurguladı.

Bunun askeri bir operasyonun felaketle sonuçlandığı, mezarda bulunan eşyalarla da doğrulanıyor: Bir hançer, bir zırhın birkaç pulu, bir miğferin yanak parçası, mızrak uçları ve ayakkabı çivileri. Demir hançer, toplu mezarın tarihlenmesi ve kültürel-tarihsel sınıflandırması için önemli bir buluntu haline geldi: “Kötü korunmuşlukları nedeniyle parçalarının sınıflandırılması zordu. Ancak hançerin kılıfının X-ışını görüntüsü, karakteristik Roma süslemelerini hemen ortaya koyuyor. Bunlar, hançerin MS 1. yüzyılın ortası ile 2. yüzyılın başı arasındaki döneme tarihlenmesini sağlayan gümüş tel kakmalardır,” diye açıkladı şehrin arkeoloji bölümünün başkan yardımcısı Christoph Öllerer.

Tuna Nehri Kıyısındaki Bir Savaşın İlk Kanıtları

Buluntu, bugüne kadar sadece tarihi kaynaklar aracılığıyla belgelenebilen Tuna Nehri kıyısındaki bir savaşın ilk doğrudan kanıtı olma özelliğini taşıyor. Bunlarda, MS 1. yüzyılın sonlarında İmparator Domitianus (81-96) dönemindeki Roma İmparatorluğu’nun Tuna sınırında Germen kabileleriyle tekrar tekrar savaşlar yaşandığı bildirilmektedir (Tuna Savaşları MS 86-96). Birkaç yıl sonra, İmparator Trajan (98-117) döneminde, Tuna Limes adı verilen devasa tahkimat hattının genişletilmesine başlandı.

“Simmering’deki toplu mezar, bu dönemdeki ilk fiziksel savaş kanıtıdır ve günümüz Viyanası bölgesinde bir savaşın gerçekleştiği yeri gösterir. Burada tanıklık edilen olay, eskiden küçük olan askeri üssün, siteden yedi kilometreden daha az uzaklıktaki lejyoner kampı Vindobona’ya doğru genişlemesinin bir nedeni olabilir. Hasenleitengasse, böylece Viyana’nın kentsel tarihinin başlangıcını ortaya çıkarabilir,” diye devam etti Şehir Arkeolojisi Departmanı’ndan arkeolog Martin Mosser.

iyana Müzesi küratörü Michaela Kronberger ise şunları söyledi:

“Viyana ekibi hala araştırmalarının başlangıcında. İnsan iskelet kalıntıları ve bulunan eserler üzerinde daha fazla araştırma, uluslararası, disiplinler arası bir araştırma projesinin parçası olarak yürütülecek. Özellikle DNA ve izotop analizleri, Hasenleitengasse’ye gömülen askerlerin kökenleri ve yaşam koşullarıyla ilgili heyecan verici sonuçlar için umut veriyor.”

PETRI Berlin, 24 Haziran 2025’te Spree Adası’nda kapılarını açacak ve sizi arkeolojinin büyüleyici dünyasına dalmaya davet edecek.

Berlin Devlet Müzeleri’ne bağlı Tarih Öncesi ve Erken Tarih Müzesi ile Berlin Devlet Anıt Koruma Dairesi’nin benzersiz işbirliği, atölyeler ve ziyaretçi alanını bir araya getiren şaşırtıcı ve yenilikçi bir yaklaşım sunuyor.

Berlin’in tarihi merkezindeki Petriplatz’da 2007-2009 ve 2015 yıllarında kapsamlı kazılar yapılmış, bu kazılar kentin başlangıcının anlaşılmasına katkı sağlamıştı.

Aziz Petrus Kalıntıları da Bulundu

Berlin-Cölln kardeş şehrinin kuruluş dönemine ait yerleşim izlerinin ve bir Latin okulunun temel kalıntılarının yanı sıra, defalarca yeniden inşa edilip yenilenen Aziz Petrus Kilisesi’nin kalıntıları da keşfedildi. Berlin kentinin karşısındaki Spree Adası üzerinde kurulmuş olan Cölln kentinin çekirdeğini oluşturur.

1237’de papazı Simeon’dan bahsedilmesi, ikiz kentten bahseden ilk belge olarak kabul edilir. Ayrıca St. Peter Kilisesi’nden 3.787 kemik çıkarıldı ve bunların kapsamlı analizleri, şehrin ilk sakinleri hakkında önemli bilgiler sağladı. Bugün PETRİ Berlin, kazılar sırasında ortaya çıkarılan ortaçağ Latin okulunun temelleri üzerinde duruyor.

Yeni Arkeoloji Laboratuvarı’nın amacı, Berlin’in tarihi derinliğine ilişkin farkındalığı artırmak ve arkeolojik ve tarihi açıdan önemli bulgulara erişim sağlayarak arkeolojiyi tüm yönleriyle aktarmaktır. Bunlar Berlin’in tüm kentsel alanından elde edilen bulgulardır. Ayrıca Tarih Öncesi ve Erken Tarih Müzesi’nin çalışma koleksiyonu Charlottenburg Sarayı’nın Langhans Binası’ndan PETRİ’ye taşınacak.

Bu, Paleolitik dönemden başlayarak Heinrich Schliemann’ın Truva antik eserleri koleksiyonundan modern nesnelere kadar tarih öncesi ve erken tarihsel buluntuların temel koleksiyonudur.

Alman devlet arkeoloğu ve Tarih Öncesi ve Erken Tarih Müzesi müdürü Matthias Wemhoff “Arkeoloji, insanları yalnızca sonuçları nedeniyle değil, aynı zamanda yöntemleri nedeniyle de büyülüyor. PETRI Berlin’de, keşiflerin özel etkileşimi, son teknoloji teknik araştırma yöntemleri, restorasyon becerileri ve bilimsel zekâ benzersiz bir şekilde deneyimlenebilir. Bu, en iyi anlamda bir arkeoloji okuludur” diye açıklıyor.

Sadece Eserler Yer Almayacak

Ancak Florian Nagler Architects tarafından tasarlanan binada sadece eserler değil, aynı zamanda Prehistorya ve Erken Tarih Müzesi’nin restorasyon atölyeleri ve deposu ile mevcut kazı çalışmalarının sunulacağı bir proje odasının da yer alacağı Devlet Anıt Ofisi yer alacak. Atölyeler, depolama alanları ve proje alanlarının bu benzersiz birleşimi, ziyaretçilere binanın tamamında bir keşif turu sunarak, arkeolojik çalışmaların her bir adımını, yer altındaki nesnelerin keşfinden, restorasyonuna, buluntuların depolanmasına ve sergilenmesine kadar deneyimleme olanağı sağlıyor. Daha önce kapalı kapılar ardında gerçekleşen süreç ve çalışmalar PETRİ’de görünür hale gelecek.

Berlin Devlet Anıtlar Ofisi Müdürü Christoph Rauhut ise şunları söyledi:

“Berlinliler ve misafirleri şehirde yapılan sayısız kazıyla çok ilgileniyorlar. Ancak bunlar genellikle inşaat çitlerinin ardında gizlice gerçekleşiyor. PETRI Berlin’de, arkeologların günlük işlerini yaparken omuzlarının üzerinden bakmak artık ilk kez mümkün olacak. Devlet Anıtlar Ofisi’nin proje odalarında, Berlin kazılarından elde edilen buluntular temizleniyor, envanteri çıkarılıyor ve paketleniyor. Burada, Berlin toprağından çıkarılan birçok buluntu, restorasyondan ve Tarih Öncesi ve Erken Tarih Müzesi’ne transfer edilmeden önce ilk kez hayranlıkla izlenebiliyor.”

Kaynak: 
Archaeologie Online

Culloden House yakınlarındaki tarım arazisine yapılacak inşaatlar öncesinde bölgenin arkeolojik açıdan yüksek potansiyele sahip olduğu belirtiliyor.

Springfield Properties, Bonnie Prince Charlie’nin savaş alanındaki karargahı olan Culloden House yakınlarındaki tarım arazisine inşaat yapmak için taslak planlama izni aldı.

Prensin Jakoben ordusunun üyeleri, Cumberland Dükü’nün hükümet ordusuna karşı savaşa katılmak üzere yakınlardaki Culloden Parkları’ndan yürüdüler.

Şirket Arkeolog Bulunduracağını Açıkladı

Highland Konseyi’nin tarihi çevre ekibi, inşaat alanının arkeoloji açısından “yüksek potansiyele” sahip olduğunu söyledi.

Springfield Properties, Milton of Culloden’daki geliştirme için tam planlama izni verilmesi halinde bir arkeolog bulunduracağını söyledi.

Culloden Savaşı

Charles Edward Stuart, daha çok Bonnie Prince Charlie olarak tanınıyordu, sürgündeki babası VIII. James için Britanya tahtını geri kazanmak amacıyla 1745’te bir ayaklanma başlattı.

16 Nisan 1746’da gerçekleşen Culloden Muharebesi’nde prens ve kuvvetleri, Kral II. George’un, George’un oğlu Cumberland Dükü’nün önderlik ettiği hükümet ordusuyla karşı karşıya geldi.

Prens yenildi ve yaklaşık 1.600 kişi öldürüldü – bunların 1.500’ü Jakobenlerdi. Bu, İngiliz topraklarında yapılan son meydan savaşı olarak tanımlandı.

Savaştan birkaç gün önce, Bonnie Prens Charlie, Culloden Evi’ni konaklama ve karargah olarak ele geçirdi.

Culloden’dan tanınmış bir İskoç yargıç olan Duncan Forbes’un eviydi. Günümüzde mülk otel olarak işletiliyor.

Culloden Parkları, evin arazisinde kuru taş duvarlarla çevrili tarlalardan oluşan bir alandı.

Duvarların bir kısmı hâlâ ayakta kalmayı başarmış olup, kamu kuruluşu Historic Environment Scotland’dan uzmanlar 2022 yılında bölgeyi inceledi.

Daha Önce Tüfek Mermileri Bulundu

Son yıllarda savaş alanından kurtarılan eserler arasında kurşun tüfek mermileri ve bir klan şefine ait olduğu düşünülen bir ayakkabı tokası da yer alıyor.

Highland Konseyi planlama yetkilileri, meclis üyelerine sundukları raporda, Springfield Properties’e bazı koşullarla taslak planlama izni verilmesini önerdi.

Bunlar arasında savaşla ilgili arkeoloji çalışmalarının yanı sıra, Tunç Çağı’na ait yerleşim veya mezar kalıntılarının izlenmesi de yer alıyordu.

Bronz Çağı alanı yeni konut geliştirme projesinde açık alan olarak bırakılacak.

Planlama yetkilileri, “Uygulama alanının arkeolojik açıdan yüksek potansiyele sahip olduğu değerlendiriliyor. Herhangi bir arkeolojik ve tarihi varlığın araştırılması, değerlendirilmesi, korunması ve kayıt altına alınması koşulunun sağlanması önerilmektedir.” diyor.

Springfield North Genel Müdürü Dave Main, şirketin taslak planlama iznini almaktan mutluluk duyduğunu belirterek “Highlands bölgesinde yerleşik bir İskoç konut inşaatçısı olarak, çevredeki bölgenin kültürel önemine büyük değer veriyoruz ve planlama süreci boyunca belediyeyle yakın bir şekilde çalıştık. Siteye olan bağlılığımız doğrultusunda, mirasla ilgili tüm hususların dikkatlice ele alınmasını sağlamak için bir arkeolog bulunduracağız.” dedi.

Kaynak: 
BBC

Polonya’nın Baltık kıyısından dikkat çekici bir arkeolojik keşif ortaya çıktı. Bir fırtınanın ardından uçurumdan düşen kil yatağından benzersiz, oldukça ayrıntılı bir Hallstatt dönemi hançeri çıkarıldı.

Yaklaşık 2.800 yıl öncesine tarihlenen keşif, erken Demir Çağı’nın zanaatkarlığı ve kültürel değişimine dair yeni kanıtlar sunuyor.

St. Cordula Anıt Kurtarma Derneği Başkanı Jacek Ukowski, meslektaşı Katarzyna Herdzik ile birlikte bir keşif yaparken buldu.

Ukowski, Kamień Pomorski kıyı şeridinde bir metal dedektörü kullanırken, düşmüş bir kil kütlesinin yakınında sinyaller fark etti ve içindeki hançeri ortaya çıkardı. Polonya Basın Ajansı’na (PAP) verdiği bir röportajda, bunu bugüne kadarki en değerli keşfi olarak tanımladı ve şöyle dedi:

“Uçurum çökmüştü ve kütle yukarıdan düşmüş olmalı. Sinyal almaya başladığım için bir metal dedektörüyle bölgeye gittim.”

Üzerinde Karmaşık Oymalar Var

Şu anda Kamień Land Tarih Müzesi’nde bulunan hançer 24,2 cm uzunluğunda ve tüm bıçak ve kabza üzerinde karmaşık oymalar var. Hilal çizgileri ve yıldız benzeri haçlar yüzeyini süsler ve merkezi bir dekoratif bant, muhtemelen takımyıldızların sembolüdür.

Ritüelde de Kullanılmış Olabilir

Uzmanlar bu motifleri güneş tapınmasıyla bir bağlantının ifadesi olarak yorumluyor ve hançerin yalnızca savaş için değil, bir ritüelde kullanılmış olabileceğini gösteriyor.

Kamień Land Tarih Müzesi müdürü Grzegorz Kurka, eserin işçiliğine hayran kalarak “Gerçek bir sanat eseri! İşçilik açısından çok yüksek kalitede, güzelce süslenmiş. Her bir oyulmuş öğe farklı. Polonya’daki buluntulara gelince, böyle bir hançere rastlamadım” diye konuştu.

Silahtaki ileri düzey metalurji, Güney Avrupa’daki bir atölyeden ithal edilmiş olabileceğini düşündürüyor.

Metalurjik analiz de dahil olmak üzere ek çalışmalar, hançerin alaşımının bileşimini, özellikle bakır ve kalay seviyelerini belirlemek için yürütülecek. Bu tür incelemeler, kökenleri ve ritüellerde, savaşlarda bir araç olarak mı yoksa yüksek rütbeli bir savaşçı için bir statü sembolü olarak mı kullanıldığı hakkında fikir verebilir.

Kaynak: 
Archaeology Mag